Een wiel spaken
Vaak wordt er tegenop gezien om zelf een compleet wiel te spaken maar indien je je aan een paar simpele regels houdt is het misschien nog wel makkelijker dan het vervangen van een geknapte spaak.
Met weglating van een paar details is het heel simpel: Eerst aan één kant de spaken van buiten naar binnen steken en dan aan de andere kant (ook van buiten naar binnen) de spaken naast de vorige serie monteren. Daarna aan beide kanten de rest van de spaken van binnen naar buiten steken, door de eerste serie spaken vlechten en in de andere richting monteren.
Werk je op deze manier dan hoef je geen spaken in vreemde bochten te buigen.
Dan de details: Ten eerste moet de spaaklengte bekend zijn. Soms uit een tabel te halen en anders (laten) berekenen met b.v. de spaakcalculator van DT Swiss. Verder moet er rekening gehouden worden met de richting van de spaakgaten in de velg, het ventielgat en eventuele eisen van de naaffabrikant.
Europees en Frans gatenpatroon
 De spaakgaten in een velg zijn niet exact in het midden geboord maar op een bepaalde manier naar buiten gericht. Let goed op de plaats van de gaten in de velg, de spaken moeten in de richting van het gat lopen. Lopen de spaken naar de verkeerde kant dan ontstaat er een knik bij de spaaknippel met kans op scheuren van de nippel of het knappen van de spaken.De meeste velgen maken gebruik van het Europees patroon (links) maar soms kom je ook het Franse patroon tegen. Een enkele velg is recht in het midden geboord, hierbij maakt het niet uit hoe de velg gespaakt wordt. |
 De eerste spaak word zo in de naaf gestoken dat de kop aan de buitenkant van de naaf zit. Zet de spaak met een nippel vast in het gat naast het ventielgat. Ik steek meestal iets als een schroevendraaier in het ventielgat ter orientatie.Let er bij het spaken van een Rohloff naaf op dat de spaken elkaar op een bepaalde manier moeten kruisen. Het eerste kruis mag nooit gelijk vallen met een van de schroeven waarmee het deksel gemonteerd is. Op de foto is te zien hoe de eerste spaak moet lopen, als de eerste spaak er goed in zit kan de rest eigenlijk niet meer fout gaan.Noot: Er is hier sprake van een velg met Europees gaten patroon en de spaak loopt dus zoals in bovenstaande foto door de witte pijl is aangegeven. |
 Na de eerste spaak worden de andere spaken aan dezelfde kant gemonteerd. Sla in de naaf steeds één gat over en in de velg steeds 3 gaten. Nadat we zo de helft van de spaken aan de eerste kant gemonteerd hebben wordt het wiel omgedraaid en gaan we verder met de andere kant van de naaf. |
 De gaten in de naaf zitten niet recht tegenover elkaar geboord maar zijn versprongen. Om te weten welk gat we nu moeten gebruiken, volgen we de eerst gemonteerde spaak (die naast het ventielgat) naar de naaf. De spaak die nu wordt gemonteerd komt in het eerstvolgende gat naast deze spaak (dus in de velg in het tweede gat vanaf het ventielgat gezien). We zoeken in de naaf dus het gat wat direkt naast deze eerste spaak ligt. |
 Hier op de foto goed te zien. De eerste spaak aan deze kant komt zo te zitten dat de spaken langs elkaar lopen. |
 Net als aan de eerste kant ook hier steeds een gat in de naaf overslaan en de spaken naast de andere spaken in de velg monteren. De nippels niet te ver op de spaken draaien, een slag of twee is voldoende, zo blijft er voldoende ‘speelruimte’ om straks de laatste spaken te monteren. |
Tot nu toe hebben we alle spaken van buiten naar binnen gestoken (dus met de kop van de spaak aan de buitenkant van de naaf) maar vanaf hier gaan we van binnen naar buiten werken. Steek een spaak zo in de naaf dat deze met de kop aan de binnenkant van de naaf zit en draai de spaak zo dat deze precies de andere kant op wijst als alle andere spaken.
Om te bepalen in welk gat deze spaak nu komt moeten we weten hoeveel spaken deze spaak moet kruisen (aan dezelfde kant van de naaf). Hier met rode stippen gemarkeerd: 2 keer kruisen bij Rohloff of 3 keer bij andere naven. Bij het laatste kruis de spaak onder de andere spaak door laten lopen (vlechten).
Nu de andere spaken aan deze kant en de andere kant van de naaf op dezelfde manier monteren en we zijn klaar met het invlechten van de spaken.
Het spannen van de spaken
Het spannen van de spaken is een verhaal apart. Begin met eerst alle nippels ongeveer even ver op de spaken te draaien. Zet het wiel dan in een spakenricht-apparaat,werk de hoogteslag weg en daarna de zijslag. Zorg ervoor dat er voldoende spanning op de spaken staat. Dit is ongeveer met de hand te bepalen door de twee spaken bij een kruis met duim en wijsvinger naar elkaar te knijpen – vergelijk dit met een bestaand wiel om een idee te krijgen hoe strak spaken moeten staan. Om echt precies te werk te gaan kan er gebruik worden gemaakt van een spaakspanningsmeter – eigenlijk een vereiste bij carbon velgen en wielen met minder dan 32 spaken.
Waarom een Rohloff wiel ‘kruis 2′ gespaakt wordt
Het kruis 2 spaken van een Rohloff wiel (bij een 20″ velg zelfs kruis 1) heeft te maken met de grootte van de spaakflens. Zou de Rohloff naaf, net als een standaard speed 8/9- of voornaaf, kruis 3 gespaakt worden dan komen de nippels te schuin uit de velg. Bij belasting kan dat ertoe leiden dat de spaakgaten in de velg uit gaan scheuren.
Waarom ‘vlechten’
Het door elkaar vlechten van de spaken die elkaar kruisen zorgt voor een goede verdeling van de spanning op de spaken. Piekbelasting op één van de twee gekruiste spaken wordt zo verdeeld over beide spaken. Zo wordt spaakbreuk voorkomen
Comments(32)
Toto nu nog toe de meest duidelijkste uitleg
bedankt
Complimenten voor de uitleg, ik heb weer wat geleerd.
toppie goede uitleg wiel is weer als nieuw
Mag ik een vraag stellen voor een Prijsvraag?
De vraag is waarvoor een wielspaak in de werkplaats nog meer voor?
grt,
JNN
hartelijk dank meneer,
ik heb morgen een wedden schap dat ik de spaken… voor een krat bier dus dat word zuipen (wel binnen een uur) maar hiermee luk dat wel die krat bier is voor mij!!!
groeten,
uit west brabant martijn
is je project waarin je de rohloff als tussenas wilde laten werken komen te vervallen?
Ik ben met een ontwerp bezig waarin ik ook een rohloff als tussenas wil gebruiken.
Hoe is dit project afgelopen?
http://www.myvoice.nl/quest/?p=39
Hallo.
Ik ben op zoek naar een wielspaak cursus mag provesioneel zijn.
Kan u me verder helpen, want ik kan er niets over vinden.
Vriendelijk dank en groeten,
John.
waarom worden spaken er niet gewoon recht in gezet,maar schuin en kruislinks.
is dit om de druk te verdelen.
scheelt toch een hoop werk als dit gewoon recht kan.
Ah leuke uitleg
ik werk bij Itek fiesten winkel.Heb vandaag mijn eerste velg gespaakt hehe. Viel best wel mee ,is niet zo moeilijk als het eruit ziet 
Goede uitleg, hiermee is het gelukt om zelf m’n wiel te spaken.
Wat een verassing.
Zo nu en dan pluis ik de log van de webserver eens uit om te kijken wat ik zoal voor leuks tegenkom. Vooral de manier waarop mijn pagina’s gevonden worden is leuk, zo zie ik deze pagina regelmatig bezocht na het zoeken in Google op “wiel spaken” maar de leukste is toch wel “een vrouwen achterwiel spaken” en die is dan ook zeker een extra vermelding waard!
Ai, wild feestje gehad. Met deze site ga ik een poging wagen, slagen uit wiel halen kon ik wel, nu ga ik spaken
ziet er heel duidelijk uit. Hartstikke bedankt.
Groetjes Remco
Reuzebedankt! Ik heb aan de hand van uw duidelijke uitleg zojuist voor het eerst een wiel gespaakt.
Op deze manier kan een student nog eens goed zijn fiets onderhouden!
Huh, ik begrijp een ding niet, hoe kan iedereen de spaken spannen zonder spakenricht-apparaat. Of heeft tregenwoordig iedereen die in huis liggen?
Leon,
een richtbok is natuurlijk erg makkelijk maar mijn eerste wielen heb ik gespannen met de fiets op z’n kop en dan de duim of een stokje ernaast om te kijken of alles recht is.
De spaakspanning controleer je overigens met een spaakspanningsmeter maar door met duim en wijsvinger te voelen (en vergelijken met een bestaand wiel) kom je ook al een heel eind. De eerste keer dat een fietsenmaker mij een spaakspanningsmeter demonstreerde was het wiel perfect op spanning (noem het beginnersgeluk …)
Bij itek kennen ze inderdaad veel van spaken, in twee weken heb ik er 9 gebroken.
Een heel simpele, goedkope doch net zo makkelijke methode is.. De spaak aanraken alsof het een snaar is! Bij een verschil in spanning klinkt de ene spaak lager of hoger dan de andere!
Dat werk ook heel precies!
Dus als de spaken gelijk gespannen zijn, geven ze allemaal dezelfde toon!
Novardi,
het controleren van de spaakspanning door ‘m een toon te laten genereren werkt niet. Minimale verschillen in de stijfheid van de spaak en velg zorgen al voor een dusdanig groot verschil in spaakspanning dat dit principe niet werkt.
Daarnaast moeten de spaken niet alleen allemaal op ongeveer dezelfde spanning staan maar ook nog eens op de juiste spanning. Bij een te lage spaakspanning is er verhoogde kans op spaakbreuk, bij een te hoge spanning is er zelfs kans op uitscheuren van nippels of velg. Dit is voor voor een ander artikel …
Je hebt verstand van zaken, dat weet ik!
Ik snap wat je bedoelt, het is ook een beetje professorisch. Maar toch kan het behoorlijk precies! Je moet alleen wel weten hoe een minimaal toonverschil klinkt..
Ook is het zo dat als je de spanning van 1 spaak verandert, je die ook van anderen verandert, maar dat is altijd zo. Dus dan moet je meerdere keren stellen, Moet u dat ook?
Bovendien kan je de toonhoogte, ‘spaakspanning’ van een paar andere spaken als basis nemen, dan kan het opzich niet misgaan!
Maakt me wel nieuwsgierig naar hoe ze dat heeeeel vroeger deden..
Het is inderdaad professorisch! Maar het heeft bij mij wel gewerkt in iedergeval.. Zo heb ik een kromme velg rechtgetrokken en alle spaken die al verschillend klonken weer gelijk getrokken.
Ik heb een vraag over een ander soort velg namelijk die met 4×8 gaten !
Dus 32 spaken … die op het oog redelijk recht zitten …kan je daar een uitleg over geven of een tekeningetje maken …want dat schijnt een best lastige spaak methode te zijn …of maken ze mij nou gek ?… die andere over 2-3-of 4 ..snap ik wel .. maar die andere methode dus niet … waar begin je ? en wat is de volgende stap ? Snap je ?
Uit bovenstaande opmerkingen maak ik op dat iedereen wel een RECHT wiel kan maken. Dit is echter niet het belangrijkste. Rechte wielen kunnen door iedre boerenfietsenmaker gemaakt worden. Het belangrijkste is dat het wiel 100% rond is. hierdoor is de spaakspanning direct overal gelijk. Daarna met wat geven en nemen de spaken aanspannen. Zonder wielrichter bijna niet te doen.
Ga liever naar een echte mecanicien die enige honderden wielen per jaar maakt. Die heeft het gevoel in zijn vingers en geen spanningsmeter nodig.
De echte mecanicien die enige honderden wielen per jaar maakt zal je niet snel meer vinden. Steeds vaker bestellen fietsenmakers en bouwers complete wiel-stellen maar ik vind het wel best zo – het houdt mij van de straat
Deze echte macanicien gebruikt nog wel degelijk een spaakspanningsmeter. Het standaard wiel voor de standaard stadsfiets gaat op het gevoel maar bij de luxere, duurdere, wielen en wielen voor tandems gaat de spaakspanningsmeter er altijd even op ter controle – gewoon om zeker te weten dat ik het goed heb gedaan.
Hoi Rob,
ik zit met het probleem dat ik regelmatig geknapte spaken heb. Nou is dat niet zo gek gezien mijn gewicht van 125 kg. Heb jij misschien tips qua spaakkwaliteit of spaakpatroon om dat zoveel mogelijk te voorkomen?
Bij tandem fietssen worden de wielen ook zwaar belast, je zou dus eens kunnen kijken naar een fietsenmaker die ervaring met tandems heeft. Deze kan je waarschijnlijk wel helpen.
Een naaf met gelijke flensafstand heeft de vorkeur boven een wiel waarbij de velg uit het midden van de flenzen staat. Bij een derailleurwiel staan de spaken aan de tandwiel-zijde veel rechter en staan op een hogere spaakspanning. Het spreekt voor zich dat het wiel recht moet zijn met zo min mogelijk hoogteslag maar het belangrijkste is dat de spaakspanning juist is en bij alle spaken zo goed mogelijk gelijk.
Kijk ook hoe de spaken in de naaf en de velg vallen. Spaken met een te grote of te kleine bocht breken gegarandeerd aan de kant van de naaf, ontstaat er een knik bij de nippels dan breekt de spaak daar of de nippels scheuren uit.
Bijeen zwaar belast wiel moet echt alles kloppen.
Ik heb een paar spaken vervangen van mijn wiel; het wiel gericht en de spaken gelijkmatig op spanning gebracht. Ik loop tegen het probleem aan dat als ik ga rijden ik binnen een uur de spanning van mijn spaken af is en ik weer opnieuw kan beginnen. Weet jij wat ik fout doe of hoe ik het spanningsverlies van mijn spaken kan voorkomen?
Dik
Het is moeilijk hier echt iets van te zeggen zonder het wiel te zien. De staat van de velg, spaken en spaakspanning zijn belangrijk.
Met een lage spaakspanning loop je eerder risico op het lostrillen van de nippels, maar als de spaakspanning te hoog is dan loop je (bij een slechte of versleten velg) het risico dat je de spaken door de velg trekt omdat de spaakgaten steeds groter worden.
Het beste is om toch eens een fietsenmaker naar het wiel te laten kijken. Neem het wiel eens mee naar de fietsenmaker waar je voor je fiets meestal naar toe gaat, die kan vaak wel aan het wiel zien of de spaakspanning (ongeveer) goed is en of de velg misschien aan vervanging toe is.
Hoi Rob,
Ik wil een electromotor inspaken. oorsprongklijk: 36 spaken 3 kruis. Wil dit nu doen met 2 kruis ivm dia. van de motor. Zou je me op weg kunnen helpen?
Met vriendelijke groet,
Cas
Begrijp ik het nou goed?
Als de spanning op de spaken goed is dan is
het wiel ook recht?
Zo niet hoe krijg ik het dan recht als het dat niet is?
Bijna, met een goede (rechte) velg en allemaal nieuwe spaken zou, als de spanning op alle spaken gelijk is, het wiel mooi recht moeten zijn.
In de praktijk is dit bijna nooit het geval. Maar als het wiel recht is dan kan je de spanning op de spaken wel overal ongeveer gelijk krijgen.
Met de vingers even bij ieder (grote) kruis in de spaken knijpen geeft al snel een idee of er ergens een spaak veel te los staat. Voor een wiel dat zwaar belast wordt (in een vakantie- of boodschappenfiets maar ook een racefiets) raad ik het gebruik van een spaakspanningsmeter aan.
Welk merk en type spaak gebruikt men voor de rohlofnaaf?
A)De DT Alpine III
B)De Sapim strong?
C)Een ander type spaak?
Welke velg 26″ gebruikt men voor de Rohloffnaaf?
Alvast Dank.
‘Men’ gebruikt zeer veel verschillende spaken, variërend van een willekeurige RVS spaak tot Sapim Strong.
Mijn advies is om liefst een double butted spaak (2.0 – 1.8 – 2.0) zoals b.v. de Sapim Race te gebruiken, een gewone 2.0 spaak gaat ook prima maar een Sapim Strong raad ik af. Het voordeel van een spaak als de Sapim Race is dat deze een betere schok absorptie heeft dan een standaard spaak en dat betekent minder stress op spaakbocht, velg en naaf. De Sapim Strong daartegen heeft juist minder schok absorptie dan een gewone spaak en dit kan resulteren in juist meer spaakbreuk (door extra stress op de spaakbocht) of zelfs schade aan velg en/of naaf.
Ik gebruik zelf al jaren Sapim Race spaken voor al mijn wielen, dus niet alleen voor een Rohloffnaaf maar ook voor voorwielen en achterwielen met 9/10 speed pion voor zowel stadsfiets, mountainbike als racefiets.
Als 26″ velg voor een wiel met Rohloffnaaf is de Andra 20 of 30 van Ryde (voorheen Rigida) een goede keus. Dit is een stabiele velg met verdikte binnenrand voor de spaakgaten en speciaal schuin geboorde, verzonken spaakgaten zodat de nippel er schuin uit steekt waardoor er minder of geen knik bij de nippel ontstaat. Op de foto’s in mijn Blog is een Mavic XC 717 disc gebruikt wat ook nog steeds een goede velg is.
De Andra velgen zijn te verkrijgen via Elan, importeur van Rohloff, en die levert ook bijpassende double butted Sapim spaken.
Beste Rob,Dank voor de informatie,Groet Raffke