Een wiel spaken
Vaak wordt er tegenop gezien om zelf een compleet wiel te spaken maar indien je je aan een paar simpele regels houdt is het misschien nog wel makkelijker dan het vervangen van een geknapte spaak.
Met weglating van een paar details is het heel simpel: Eerst aan één kant de spaken van buiten naar binnen steken en dan aan de andere kant (ook van buiten naar binnen) de spaken naast de vorige serie monteren. Daarna aan beide kanten de rest van de spaken van binnen naar buiten steken, door de eerste serie spaken vlechten en in de andere richting monteren.
Werk je op deze manier dan hoef je geen spaken in vreemde bochten te buigen.
Dan de details: Ten eerste moet de spaaklengte bekend zijn. Soms uit een tabel te halen en anders (laten) berekenen met b.v. de spaakcalculator van DT Swiss. Verder moet er rekening gehouden worden met de richting van de spaakgaten in de velg, het ventielgat en eventuele eisen van de naaffabrikant.
Europees en Frans gatenpatroon
 De spaakgaten in een velg zijn niet exact in het midden geboord maar op een bepaalde manier naar buiten gericht. Let goed op de plaats van de gaten in de velg, de spaken moeten in de richting van het gat lopen. Lopen de spaken naar de verkeerde kant dan ontstaat er een knik bij de spaaknippel met kans op scheuren van de nippel of het knappen van de spaken.De meeste velgen maken gebruik van het Europees patroon (links) maar soms kom je ook het Franse patroon tegen. Een enkele velg is recht in het midden geboord, hierbij maakt het niet uit hoe de velg gespaakt wordt. |
 De eerste spaak word zo in de naaf gestoken dat de kop aan de buitenkant van de naaf zit. Zet de spaak met een nippel vast in het gat naast het ventielgat. Ik steek meestal iets als een schroevendraaier in het ventielgat ter orientatie.Let er bij het spaken van een Rohloff naaf op dat de spaken elkaar op een bepaalde manier moeten kruisen. Het eerste kruis mag nooit gelijk vallen met een van de schroeven waarmee het deksel gemonteerd is. Op de foto is te zien hoe de eerste spaak moet lopen, als de eerste spaak er goed in zit kan de rest eigenlijk niet meer fout gaan.Noot: Er is hier sprake van een velg met Europees gaten patroon en de spaak loopt dus zoals in bovenstaande foto door de witte pijl is aangegeven. |
 Na de eerste spaak worden de andere spaken aan dezelfde kant gemonteerd. Sla in de naaf steeds één gat over en in de velg steeds 3 gaten. Nadat we zo de helft van de spaken aan de eerste kant gemonteerd hebben wordt het wiel omgedraaid en gaan we verder met de andere kant van de naaf. |
 De gaten in de naaf zitten niet recht tegenover elkaar geboord maar zijn versprongen. Om te weten welk gat we nu moeten gebruiken, volgen we de eerst gemonteerde spaak (die naast het ventielgat) naar de naaf. De spaak die nu wordt gemonteerd komt in het eerstvolgende gat naast deze spaak (dus in de velg in het tweede gat vanaf het ventielgat gezien). We zoeken in de naaf dus het gat wat direkt naast deze eerste spaak ligt. |
 Hier op de foto goed te zien. De eerste spaak aan deze kant komt zo te zitten dat de spaken langs elkaar lopen. |
 Net als aan de eerste kant ook hier steeds een gat in de naaf overslaan en de spaken naast de andere spaken in de velg monteren. De nippels niet te ver op de spaken draaien, een slag of twee is voldoende, zo blijft er voldoende ‘speelruimte’ om straks de laatste spaken te monteren. |
Tot nu toe hebben we alle spaken van buiten naar binnen gestoken (dus met de kop van de spaak aan de buitenkant van de naaf) maar vanaf hier gaan we van binnen naar buiten werken. Steek een spaak zo in de naaf dat deze met de kop aan de binnenkant van de naaf zit en draai de spaak zo dat deze precies de andere kant op wijst als alle andere spaken.
Om te bepalen in welk gat deze spaak nu komt moeten we weten hoeveel spaken deze spaak moet kruisen (aan dezelfde kant van de naaf). Hier met rode stippen gemarkeerd: 2 keer kruisen bij Rohloff of 3 keer bij andere naven. Bij het laatste kruis de spaak onder de andere spaak door laten lopen (vlechten).
Nu de andere spaken aan deze kant en de andere kant van de naaf op dezelfde manier monteren en we zijn klaar met het invlechten van de spaken.
Het spannen van de spaken
Het spannen van de spaken is een verhaal apart. Begin met eerst alle nippels ongeveer even ver op de spaken te draaien. Zet het wiel dan in een spakenricht-apparaat,werk de hoogteslag weg en daarna de zijslag. Zorg ervoor dat er voldoende spanning op de spaken staat. Dit is ongeveer met de hand te bepalen door de twee spaken bij een kruis met duim en wijsvinger naar elkaar te knijpen – vergelijk dit met een bestaand wiel om een idee te krijgen hoe strak spaken moeten staan. Om echt precies te werk te gaan kan er gebruik worden gemaakt van een spaakspanningsmeter – eigenlijk een vereiste bij carbon velgen en wielen met minder dan 32 spaken.
Waarom een Rohloff wiel ‘kruis 2′ gespaakt wordt
Het kruis 2 spaken van een Rohloff wiel (bij een 20″ velg zelfs kruis 1) heeft te maken met de grootte van de spaakflens. Zou de Rohloff naaf, net als een standaard speed 8/9- of voornaaf, kruis 3 gespaakt worden dan komen de nippels te schuin uit de velg. Bij belasting kan dat ertoe leiden dat de spaakgaten in de velg uit gaan scheuren.
Waarom ‘vlechten’
Het door elkaar vlechten van de spaken die elkaar kruisen zorgt voor een goede verdeling van de spanning op de spaken. Piekbelasting op één van de twee gekruiste spaken wordt zo verdeeld over beide spaken. Zo wordt spaakbreuk voorkomen
Comments(16)
Toto nu nog toe de meest duidelijkste uitleg
bedankt
Complimenten voor de uitleg, ik heb weer wat geleerd.
toppie goede uitleg wiel is weer als nieuw
Mag ik een vraag stellen voor een Prijsvraag?
De vraag is waarvoor een wielspaak in de werkplaats nog meer voor?
grt,
JNN
hartelijk dank meneer,
ik heb morgen een wedden schap dat ik de spaken… voor een krat bier dus dat word zuipen (wel binnen een uur) maar hiermee luk dat wel die krat bier is voor mij!!!
groeten,
uit west brabant martijn
is je project waarin je de rohloff als tussenas wilde laten werken komen te vervallen?
Ik ben met een ontwerp bezig waarin ik ook een rohloff als tussenas wil gebruiken.
Hoe is dit project afgelopen?
http://www.myvoice.nl/quest/?p=39
Hallo.
Ik ben op zoek naar een wielspaak cursus mag provesioneel zijn.
Kan u me verder helpen, want ik kan er niets over vinden.
Vriendelijk dank en groeten,
John.
waarom worden spaken er niet gewoon recht in gezet,maar schuin en kruislinks.
is dit om de druk te verdelen.
scheelt toch een hoop werk als dit gewoon recht kan.
Ah leuke uitleg
ik werk bij Itek fiesten winkel.Heb vandaag mijn eerste velg gespaakt hehe. Viel best wel mee ,is niet zo moeilijk als het eruit ziet 
Goede uitleg, hiermee is het gelukt om zelf m’n wiel te spaken.
Wat een verassing.
Zo nu en dan pluis ik de log van de webserver eens uit om te kijken wat ik zoal voor leuks tegenkom. Vooral de manier waarop mijn pagina’s gevonden worden is leuk, zo zie ik deze pagina regelmatig bezocht na het zoeken in Google op “wiel spaken” maar de leukste is toch wel “een vrouwen achterwiel spaken” en die is dan ook zeker een extra vermelding waard!
Ai, wild feestje gehad. Met deze site ga ik een poging wagen, slagen uit wiel halen kon ik wel, nu ga ik spaken
ziet er heel duidelijk uit. Hartstikke bedankt.
Groetjes Remco
Reuzebedankt! Ik heb aan de hand van uw duidelijke uitleg zojuist voor het eerst een wiel gespaakt.
Op deze manier kan een student nog eens goed zijn fiets onderhouden!
Huh, ik begrijp een ding niet, hoe kan iedereen de spaken spannen zonder spakenricht-apparaat. Of heeft tregenwoordig iedereen die in huis liggen?
Leon,
een richtbok is natuurlijk erg makkelijk maar mijn eerste wielen heb ik gespannen met de fiets op z’n kop en dan de duim of een stokje ernaast om te kijken of alles recht is.
De spaakspanning controleer je overigens met een spaakspanningsmeter maar door met duim en wijsvinger te voelen (en vergelijken met een bestaand wiel) kom je ook al een heel eind. De eerste keer dat een fietsenmaker mij een spaakspanningsmeter demonstreerde was het wiel perfect op spanning (noem het beginnersgeluk …)
Bij itek kennen ze inderdaad veel van spaken, in twee weken heb ik er 9 gebroken.